Cultuurgevoelige hulpverlening

January 9, 2018 | Author: Anonymous | Category: Sociale wetenschappen, Psychologie, Abnormal Psychology
Share Embed Donate


Short Description

Download Cultuurgevoelige hulpverlening...

Description

CMG blad 03/08

>

01-10-2008

12:21

Pagina 152

E SS AY

Cultuurgevoelige hulpverlening Het lijkt politiek correct maar wat is de inhoud?

Samenvatting

Dit artikel geeft een antropologische en culturele analyse

van hulpverlening die te boek staat als cultuurgevoelig. De auteur gaat na in welke mate deze hulpverlening al dan niet tegemoetkomt aan een ‘authentieke ont-moeting’ tussen westers geschoolde hulpverleners en etnisch/cultureel andere cliënten. Dit doet hij aan de hand van kenmerken van het gezondheidszorgsysteem. Daarna bespreekt hij uitgebreid onderliggende opvattingen over ziekte en de (vermeende) competenties die horen bij cultuurgevoelige hulpverlening. Tot slot bespreekt hij het moderne westers-centrisch denken en de daaruit voortkomende professionele identiteit van hulpverleners. Zijn conclusie is dat dit denken weinig ruimte biedt voor een werkelijk multiculturele zorgverlening. Uit deze analyse blijkt eveneens welke (intellectuele) uitdagingen zich voordoen om in de toekomst een meer ‘culture fair’, cultuurgevoelige hulpverlening te ontwikkelen. cmg 5 (3), p. 152-163

< Antoine Gailly >

152

CMG blad 03/08

01-10-2008

12:21

Pagina 153

Trefwoorden • geestelijke gezondheidszorg, cultuurgevoelige zorg, etnisch/cultureel anderen, westers-centrisch denken Over de auteur • Dr. Antoine Gailly, antropoloog en psycholoog, is werkzaam bij het Centrum Geestelijke Gezondheidszorg in Brussel.

>

Ten gevolge van toenemende modernisatie, globalisatie, het openstellen van grenzen, migratie en vluchtelingenstromen doen meer en meer etnisch/cultureel anderen1 beroep op de westerse gezondheidszorg. Westers geschoolde hulpverleners beweren vaak dat hun theorieën en methoden minder adequaat zijn bij etnisch/cultureel andere hulpvragers. Deze laatsten klagen dat westerse hulpverleners hen niet begrijpen. Als verklaring hiervoor worden meestal taalproblemen en cultuurverschillen ingeroepen. Cultuur is belangrijk in de betekenis en vormgeving van onwel zijn, de klinische presentatie van ziekte en van de hulpvraag, of de wijze waarop, waar en welk soort hulp wordt gezocht. Met zich onwel bevinden wordt volgens Kleinman (1980) de beleving van lijden bedoeld (illness). Ziekte, de culturele constructie, wordt gebruikt in de zin van symptomen van een (mentale) stoornis, van pathologie (disease). Symptomen zijn geen loutere aanwijzingen van ziekte maar uitingen van lijden die een interpersoonlijke en sociale betekenis hebben. De conventionele psychiatrie is slecht toegerust om de culturele betekenis van psychisch onwel zijn te duiden. Deze poogt de (culturele) complexiteit van ziekteverhalen te reduceren tot een universele lijst van symptomen en ziektebeelden. Zoals de dsm-iv, waar psychische stoornissen niet als cultureel relatief maar als universeel en essentialistisch worden beschouwd. Bovendien gebeurt dit in een intrusieve stijl van diagnosestelling die bij patiënten antwoorden uitlokt waarvan ze de onthullende draagwijdte van onbewuste mechanismen niet kennen (Kirmayer 1998). Etnisch/culturele verschillen bemoeilijken dan ook een accurate diagnostiek, leiden tot onder-, over- en misdiagnosticeren van psychische stoor-

C U LT U U R M I G R ATI E G E ZO N D H E I D

0308

nissen en bepalen mede het verloop van de therapie en de therapietrouw. Verschillen in verklaringsmodellen voor onwel zijn tussen hulpverleners en etnisch/cultureel andere hulpvragers leiden tot bijkomende stress, angst en een toenemende ongemakkelijkheid bij cultuurverschillen. Het belang van cultuur in de cultuurgevoelige hulpverlening situeert zich op twee niveaus: het zorgsysteem enerzijds en het onderliggende ziektetheoretisch systeem anderzijds. Dit laatste omvat de kennistheoretische opvattingen omtrent wel- en onwel zijn en genezen (worden). Het vormt een ideëel, conceptueel systeem dat deel uitmaakt van de maatschappij. Het zorgsysteem is de sociale en maatschappelijke uitbouw ervan en weerspiegelt de logische, culturele en filosofische principes van de kennistheoretische opvattingen. In dit artikel wordt het zorgsysteem summier behandeld, daarna komt het kennistheoretisch systeem uitgebreid aan bod.

1 Met etnisch/cultureel anderen worden hulpvragers

(m/v) bedoeld met een andere culturele achtergrond en etniciteit dan de hulpverlener. Het betreft bijvoorbeeld migranten, vluchtelingen, asielzoekers en mensen zonder papieren maar ook personeel van internationale organisaties en bedrijven, buitenlandse studenten en anderen uit vreemde landen. Het betreft eveneens de situatie van westerse hulpverleners werkzaam in het buitenland. De term omvat ook ‘cultureel’ andere hulpvragers met eenzelfde etniciteit maar verschillende culturele achtergrond als de hulpverlener, bijvoorbeeld vanwege verschillen in socio-economische status, de cultuur van daklozen, adolescenten, ouderen en andere. Tot slot, een etnisch westers geschoolde hulpverlener heeft een niet-westerse etniciteit maar wel een westerse professionele identiteit.

153

CMG blad 03/08

>

01-10-2008

12:21

Pagina 154

E SS AY

Het zorgsysteem In eerdere publicaties (Gailly e.a. 2004; 2006) heb ik allerlei culturele vanzelfsprekendheden in het zorgsysteem besproken, zoals de toegankelijkheid onder invloed van directe en indirecte discriminatie, de beeldvorming die een organisatie naar buiten presenteert en de mogelijkheid daarbinnen tot een authentiek etnisch/cultureel ander discours. Tevens is de relatie hulpverlener-hulpvrager een culturele vanzelfsprekendheid, in het Westen opgevat als een persoonlijke, vertrouwelijke overdrachtsrelatie. Voor etnisch/cultureel anderen kan een dergelijke relatie, omwille van connotaties met betovering bijvoorbeeld, beangstigend zijn. Uit eerbied voor oudere mannen in de eigen gemeenschap, laat men zich dan bijvoorbeeld vergezellen door een mannelijk familielid, wat wijst op problemen van en/of de noodzaak van identificatie tussen hulpvrager en hulpverlener. De toegankelijkheid van het zorgsysteem en de kwaliteit van de hulpverlening hebben onder meer te maken met het wegwerken van taalproblemen en met de mogelijkheid tot een kwalitatieve communicatie. Tot op heden wordt (terecht) veel aandacht gegeven aan het ‘technische’ aspect van vertalen. Uit de praktijk blijkt dat de meeste hulpverleners al te vaak een letterlijke vertaling eisen waaraan tolken/intercultureel bemiddelaars niet kunnen voldoen omdat ze geen vertaalmachines zijn. Veel hulpverleners weigeren ook om met tolken of intercultureel bemiddelaars te werken uit wantrouwen en angst voor controleverlies over de therapie. Een cultuurgevoelige zorg dient, naast het technische aspect van vertalen, ook aandacht te hebben voor taalsymboliek, voor taal en taalgebruik als metafoor van de culturele ruimte waarbinnen hulpvrager en hulpverlener een oplossing voor het probleem (willen) zoeken (Amati-Mehhler e.a. 1993; Nouvelle Revue d’ Ethnopsychiatrie 1994; Tribe & Raval 2003; Bot 2005). De aanwezigheid van een tolk of intercultureel bemiddelaar is angstreducerend voor de hulpverlener in zijn confrontatie met het cultureel andere en voor de hulpvrager in zijn culturele zoektocht naar hulp. Tevens nodigt deze aanwezigheid de hulpvrager uit tot een authentiek cultureel discours. Dit laatste kan dan

154

weer beangstigend zijn omdat de oorzaken van een conflict zich niet zelden in die culturele ruimte bevinden. Het al dan niet inschakelen van een tolk of intercultureel bemiddelaar heeft invloed op de processen van overdracht en tegenoverdracht in het hulpverleningsproces. Een hulpvrager die begeleiding wenst in een taal die ook de hulpverlener kent maar voor geen van beiden de moedertaal is (zoals de keuze voor Engels als gemeenschappelijke taal), induceert bij de hulpverlener een zekere onkunde en afhankelijkheid, wat kan wijzen op een psychopathisch manipuleren van de overdrachtsrelatie door de hulpvrager. Bovendien wijst de keuze van hulpvragers voor een taal die zij niet voldoende kennen op een zekere perversie omwille van het ontkennen van een onkunde, van de moedertaal en identiteit. Tegelijk willen hulpvragers mogelijk hun emoties afzwakken door het leed in een andere taal te brengen. Een reflectie over de taalkeuze, de tijdens het hulpverleningsproces wisselende bindingen en de over- en tegenoverdrachten tussen tolk/intercultureel bemiddelaar, hulpvrager en hulpverlener leidt dan ook tot een beter inzicht in de dynamische aspecten van het hulpverleningsproces. In het zorgsysteem is ook netwerkvorming tussen theorie en praktijk relevant, tussen westerse (zelf)organisaties en etnisch/culturele organisaties, evenals community based werken oftewel déplacer la clinique (Devisch & Brodeur 1999; Brodeur 2007). Wanneer er sprake is van samenwerking tussen westers geschoolde hulpverleners en ‘inheemse’ genezers, is deze vanaf het begin eenzijdig omdat genezers nooit een onafhankelijke status krijgen. De biomedische wetenschappen worden geacht een universele, wetenschappelijke duiding te geven aan het menselijk lichaam en ziekte. Nietwesterse genezingssystemen worden gezien als ‘(bij)geloof’ en worden, in vergelijking met het westerse ‘kennen, weten’ subtiel gediscrimineerd. Dit is een verarmd perspectief om ziekte en genezen (worden) in verschillende culturele contexten te begrijpen (Good 1994). In een samenwerkingsrelatie met genezers, is een biomedisch geschoolde hulpverlener als het ware niet alleen een kritische

CMG blad 03/08

01-10-2008

12:21

Pagina 155

Cultuurgevoelige hulpverlening

beoordelaar maar ondermijnt hij of zij tevens de identiteit van de genezer. Bovendien vervreemdt de medische setting de methode van genezing, die voornamelijk gebaseerd is op kosmologie en groepsdynamica. Hulpvragers denken dan ook dat de genezer niet langer controle heeft over zijn therapeutisch handelen. Het lijkt alsof de genezer de geëigende voorouderlijke legitimatie mist, wat leidt tot een deprofessionalisatie van de genezer en een degeneratie van het handelen. Hulpverlening voor etnisch/cultureel anderen veronderstelt geen nieuw specialisme. Het intercultureel perspectief ontstaat uit de aandacht voor de toepasbaarheid van de westerse theorie en praktijk op de menselijke culturele variabiliteit. Dit veronderstelt het verbreden van het toepassingsgebied van westerse theorieën en methoden door het overschrijden van etnische en culturele (socio-economische, leeftijds- en andere) grenzen die groepen afbakenen. Dit impliceert geen identieke zorg maar een differentieel aanbod en biedt een perspectief om de discussie omtrent categorale of inter- versus intraculturele zorgverlening te overstijgen. Mijn suggestie is dat de westerse hulpverlening haar klassiek biologisch, psychisch en sociaal paradigma moet uitbreiden met een culturele dimensie teneinde etnisch/cultureel anderen een gelijke toegang tot de zorg en een gelijkwaardige kwaliteit van zorg te bieden.

Het ziektetheoretisch systeem Naast maatregelen op niveau van het zorgsysteem vereist een cultuurgevoelige hulpverlening het verkennen van en integreren van culturele processen en cultuurgevoelige criteria omtrent concepten, modellen en metaforen van ervaringen van wel- en onwel bevinden en genezen (worden). Dit betreft de studie van de exogene versus endogene lokale kennissystemen. Met endogene, situatiespecifieke lokale kennispraktijken wordt de eigen unieke genialiteit en mogelijke creativiteit bedoeld van elk professioneel netwerk of elke gemeenschap. Deze praktijken omvatten en karakteriseren alles wat de leden betekenisvol ontwikkelen als kennis, episte-

C U LT U U R M I G R ATI E G E ZO N D H E I D

0308

mologie, metafysica en wereldvisie. In deze context is elke vorm van kennis, ook westerse wetenschap, eerst en vooral lokale kennis. Een exogeen kennissysteem betekent dan geen van binnenuit ontwikkeld maar een van buitenaf op het professionele netwerk of de gemeenschap opgelegd kennissysteem (Devisch 2005; Okere e.a. 2005). D E FI N I TI E V A N C U LT U U R

In de cultuurgevoelige hulpverlening wordt cultuur zelden uitdrukkelijk gedefinieerd en iedere auteur houdt er een eigen, meestal niet geëxpliciteerde en weinig wetenschappelijke definitie op na. Dit lijkt ons antropologisch niet verantwoord omdat zo’n definitie ook de wijze van hulpverlenen bepaalt. Sommige auteurs (zie Somers 2008) pogen cultuur tot bepaalde psychiatrische, psychologische en sociaal-psychologische dimensies te herleiden. Dit lijkt mij een grote misvatting omtrent het materieel object van de verschillende disciplines en van de fundamentele opvatting dat cultuur per definitie behoort tot het studieobject van de antropologie. Gedrag wordt daarbij niet vanuit een individueel psychiatrische, psychologische en/of sociaal-psychologische maar vanuit een culturele dynamiek verklaard. Hulpverleners spreken meestal over cultuur als een complex geheel, een totaalsom van kennisinhouden, overtuigingen en (geloofs)opvattingen, kunst, moraliteit, ethiek, wetten, gewoonten, waarden en normen en allerlei andere vaardigheden en gewoonten die een individu verwerft als lid van een (etnisch andere) groep. Zo’n cultuuropvatting als ‘meest complexe geheel’, in navolging van de eerste cultuurdefinitie van Taylor (1871) is in de antropologie achterhaald en werkt veeleer verhullend dan verduidelijkend. Bovendien is een dergelijke definitie zelfvernietigend omdat het aantal mogelijke deelaspecten onbepaald is, zodat een selectieve keuze zich opdringt terwijl meerdere keuzes mogelijk zijn. Vandaar dat dergelijke allesomvattende definities, die bovendien meestal naar sociaal gedrag en niet naar cultuur verwijzen, weinig bruikbaar zijn en verlaten dienen te worden. In de actuele wetenschappelijke antropologiebeoefening wordt cultuur semantisch benaderd als bewuste en niet bewuste betekeniscreatie en bete-

155

CMG blad 03/08

>

01-10-2008

12:21

Pagina 156

E SS AY

kenisverbanden door een individu (Geertz 1973). Betekenisgeving is afhankelijk van de sociale positie van de betrokken partijen. Machtsverhoudingen en definiëringsmacht zijn dan ook belangrijk voor betekenisgeving, denk aan de sociale betekenis en culturele bepaaldheid van leeftijd, gender, beroep, opleiding en klasse. Dit maakt dat etnisch/cultureel anderen alleen datgene vertellen waarvan ze denken dat de ander het zal begrijpen of datgene wat past bij het beeld dat ze wensen dat de ander zich over hen vormt. Er bestaat dus geen geprivilegieerde positie van waaruit neutrale uitspraken over cultureel anderen mogelijk zijn. De fundamentele vraag blijft dan ook of de culturele betekenisgeving realiteitskarakter heeft voor diegenen voor wie ze is gecreëerd.

Vaardigheden voor een cultuurgevoelige hulpverlening In de literatuur worden voor een cultuurgevoelige hulpverlening meestal drie basisvaardigheden voorondersteld: 1) etnografische kennis met betrekking tot etnisch/cultureel andere cliënten, 2) multiculturele vaardigheden waaronder vaardigheden in interculturele communicatie, en 3) het bewust zijn van de eigen culturele opvattingen, waarden en normen teneinde etnisch/cultureel anderen onbevangen te kunnen benaderen. Een cultuurhistorische analyse (Gailly 2006) toont dat deze vaardigheden het resultaat zijn van een bepaalde politieke, socio-culturele context en van de wijze waarop cultuur en de crisis in de cultuurgevoelige hulpverlening worden geïnterpreteerd en gedefinieerd. Bovendien zijn deze basisvaardigheden gebaseerd op de westerse kennismetafoor die zegt dat kennis leidt tot controle en efficiënter werken. In het hiernavolgende wordt elk van deze vaardigheden geanalyseerd in relatie tot de onderliggende cultuurdefinitie en de gevolgen voor culturele betekenisgeving. E T N O G R A FI SC H E K E N N I S

Hulpverleners denken de moeilijkheden in de cultuurgevoelige hulpverlening en de daarbij door het vreemde opgeroepen angst en twijfel te reduceren

156

met cultuurkennis. Dit is etnografisch materiaal met betrekking tot de achtergrondcultuur van de hulpvrager, kennis die men vaak zoekt bij de tolk of intercultureel bemiddelaar of bij de hulpvrager, met een omkering van de hulpverlenersrol tot gevolg. Dit veronderstelt ten onrechte dat cultuur (cognitief) geconstrueerd en begrepen kan worden. M U LTI C U LT U R E L E V A A R DI G H E D E N

Een opvatting over cultuurverschillen als interactievraagstuk impliceert de reductie van cultuur tot een bepaalde ‘controverse’ waarbij cultuurverschillen gezien worden als een tijdelijk artefact van communicatie en positionering. Deze culturele onoverbrugbaarheid hoeft geen verklaring maar wel de perceptie ervan. Een dergelijke opvatting maakt de maatschappij tot een strijdarena, tot een maatschappij waarbij cultuur verwordt tot een narcistische en voyeuristische ruimte. Als mogelijke oplossing voor een dergelijke controverse wordt soms een universeel communicatief model voorgesteld (Van Asperen 2005). De vraag is waarop deze universaliteit is gebaseerd en of deze te verzoenen is met een cultuurgevoelig standpunt (Gailly 2005). Een visie van cultuurverschil als kennis- en interactievraagstuk herleidt cultuur tot een object en een verklarende kennisfunctie (‘verstehen’) waarbij het abstract cultuurconcept wordt gereduceerd tot een passieve, gefixeerde, statische, objectieve en afgebakende entiteit; de wereld als één grote lappendeken van verschillende culturen waaraan telkens een volk hangt. Cultuur is dan een geheel van sociaal-cultureel voorgeschreven regels (rituelen en gebruiken) waaraan de groepsleden moeten voldoen. Dit is een stereotyperende, essentialistische en dus vervreemdende opvatting van cultuur die geen ruimte laat voor individuele verschillen. Veel auteurs stellen dan ook dat cultuur weliswaar belangrijk is maar dat de individuele verschillen binnen een groep groot en zeker niet te verwaarlozen zijn. Aanhangers van deze vervreemdende opvatting van cultuur willen elk menselijk handelen opdelen in een individuele, sociale en culturele component. Hierbij wordt vergeten dat elk menselijk handelen de resultante is van persoonlijkheids, sociale en culturele factoren. Deze onderscheiden niveaus zijn het resultaat van een verschil in bena-

CMG blad 03/08

01-10-2008

12:21

Pagina 157

Cultuurgevoelige hulpverlening

dering, die onderling niet mogen gemengd. Een dergelijk cultuurmodel past binnen een westerse professionele hulpverleneridentiteit die stelt dat hulpverleners handelen binnen en als leden van een westerse instelling. Ze spreken vanuit die identiteit over de cultuur en de verpersoonlijking van de ander, alsook van de maatschappelijke belangenbehartiging of conflicten (sociale rechten en normatieve realiteit van het gastland), wat leidt tot macht en weten; ze definiëren normaliteit en abnormaliteit vanuit een bevoorrechte positie. Omwille van de vraag naar een directe therapeutische tussenkomst richten hulpverleners hun aandacht voornamelijk op causale, functionele of conditioneringsverbanden. In deze context lijkt een kennismodel van cultuur met ‘tools, do’s and don’ts’ handig. Cultuur wordt dan een eerste hulp bij een inefficiënte hulpverlening en de onmacht van de hulpverlener wordt schijnbaar gereduceerd. Keerzijde is echter dat de (cultuur van de) hulpvrager als het probleem gezien wordt, zodat reflectie door de hulpverlener over het zelf en de hulpverlening onnodig wordt. Een cultuurgevoelige hulpverlening gebaseerd op een cultuuropvatting als kennis- of interactievraagstuk, leidt ertoe dat cultuur (meestal beperkt tot de herkomst, normen en waarden en dus van cultureel ander sociaal gedrag) vooral aandacht krijgt tijdens de anamnese en niet tijdens het hele therapeutisch verloop (Gailly 2007). Dit type van cultuurgevoeligheid belet westers geschoolde hulpverleners niet om vanuit hun professionele identiteit de cultureel andere hulpvrager betekenis te geven. De hulpverlener eigent zich de cultuurgegevens toe om het westers hulpverleningsparadigma gemakkelijker toe te kunnen passen bij etnisch/ cultureel anderen. Hun discours wordt geduid vanuit een vervreemdend westers idioom van welzijn, lijden en genezen, waarbij het aspect cultuur afwezig blijft in de eigenlijke begeleiding en therapie. Het betreft dan ook een ethisch onverantwoord, oneigenlijk toe-eigenen en gebruiken van culturele gegevens, vergelijkbaar met het koloniale gebruik van de antropologie, waarbij cultuurgevoelige hulpverlening verwordt tot een neokoloniaal imperialisme. Een culturele analyse van de westerse professionele identiteit, de hulpverleningstheorieën en -methoden lijkt dan ook noodzakelijk.

C U LT U U R M I G R ATI E G E ZO N D H E I D

0308

B E W U STZ IJ N

De derde vaardigheid, het bewustzijn van eigen culturele opvattingen, waarden en normen ziet cultuur als creatie, als een dynamische, beschrijvende, actieve, zich steeds ontwikkelende en open entiteit. Een dynamisch cultuurconcept genereert relationele kennis vanuit een heuristisch benaderen van bewuste en niet-bewuste betekenissen en structuren van betekenisverbanden door een individu, niet vanuit het individuele maar vanuit de (sub)cultuur waartoe hij/zij behoort. Deze (niet)bewuste culturele betekenisgeving kan op een semantische manier worden achterhaald (Devisch & Gailly 1985; Gailly 1985; 1986). Bij bewustzijn als vaardigheid wordt ervan uitgegaan dat een hulpvrager met een cultuur-eigen vormgeving van zijn hulpvraag komt. Hierop reageert de hulpverlener vanuit zijn wetenschappelijk credo (professionele identiteit en training), dat een blauwdruk vormt van het westerse mens- en wereldbeeld. Aldus weerspiegelt het proces van hulpverlening de culturele concepten en definities (cognitieve dimensie) en de culturele normen en waarden (affectieve dimensie) van de hulpverlener en de hulpvrager, die telkens opnieuw gesticht en geproduceerd worden in de relatie. In de interculturele ontmoeting wijzen gevoelens van angst, schuld, superioriteit, fascinatie, wantrouwen, agressie en meegaandheid op een niet aankunnen van culturele diversiteit. Deze gevoelens worden dan gecompenseerd in tegenoverdracht, wat de aandacht wegtrekt van het pijnlijke bewust en onbewust cultureel gerelateerde materiaal (Gailly 1998; 2005; 2006). Omdat een hulpverlener nooit verder kan gaan dan het eigen cultureel bewuste toelaat, moet de hulpverlener de culturele elementen in de tegenoverdracht erkennen. Door culturele zelfkennis begrijpt de hulpverlener zijn reacties (begrip of verwerping) op de cultuur van de hulpvrager. Vandaar dat ‘cultural matching’, de situatie waarbij de westers geschoolde hulpverlener en de hulpvrager tot eenzelfde etnische of culturele groep behoren, omwille van allerlei vanzelfsprekendheden en blinde spots niet noodzakelijk leidt tot een adequatere cultuurgevoelige hulpverlening. Een authentieke benadering van een etnisch/

157

CMG blad 03/08

>

01-10-2008

12:21

Pagina 158

E SS AY

cultureel andere hulpvrager vereist een bifocale, tweezijdige spiegeling van de hulpverlener. Deze spiegeling bestaat er in om met de ogen van de cultureel andere naar de ander te kijken en om met deze ogen te reflecteren over het westerse zorg- en ziektetheoretisch systeem. Het betreft kennis die verworven wordt binnen de eigen epistemologische locus door transcendentie van het zelf in de andere (Geertz 1973). Dergelijke spiegeling creëert een pluralistische ruimte die wederzijdse uitwisseling mogelijk maakt teneinde de etnisch/cultureel andere onbevangen te ‘ont-moeten’. De antropologische ont-moeting wordt dan transferentieel, in de letterlijke betekenis van ‘over’dragen, ‘op elkaar’ overbrengen, zich openstellen. Het ontbreken van een culturele zelfanalyse leidt veelal tot de projectie van onbewuste verbeelding over ‘de ander’ en ‘superioriteit’. Het betreft hier het onbewuste van een collectief of gemeenschap (Brodeur 1985; 2007; Devisch & Brodeur 1999). Een woordvoerster van de Laguna native community in Noord-Amerika formuleerde het in een gesprek met mij ooit als volgt, waarbij haar woorden ‘native’ en ‘native community’ werden vervangen door ‘migrant’:

Deze constructies van alteriteit (anders-zijn) en superioriteit zijn het gevolg van een afkeer voor dimensies in het zelf die na afweer geprojecteerd worden als collectief onbewuste imaginaties2 op etnisch/cultureel anderen. Aldus verpakken deze fantasmen een diepe angst en ontworteling in ons cultureel collectief onbewuste. Voorbeelden zijn schuldinductie door het christendom in het seksuele domein en de perceptie van de zwarte Afrikaan als immoreel en lui met een perverse seksualiteit, gesymboliseerd in lichamelijkheid. De basis voor het afweren van bepaalde dimensies in het zelf ligt in het moderne westers-centrisch denken.

‘Westerlingen gebruiken het mechanisme van pro-

H E T M O D E R N E W E T E N SC H A P P E LIJ K E CREDO

jectie om zichzelf niet in de ogen te moeten kijken. Afgesplitste collectieve fragmenten van de westerse psyche beginnen een eigen leven waardoor de migrant en zijn realiteit overspoeld worden door herdefinities. Westerlingen houden hun projecties voor de realiteit en zien deze als de echte migranten met waarden en normen die in feite klonen zijn van het westers collectief onbewuste. Niets is erger dan gepercipieerd worden als een fragment van andermans psyche. De interactie met iemand die gefixeerd is op zijn/haar ontkende en afgeweerde fragmenten is vernietigend omdat het een verlies van het zelf op het meest fundamentele psychisch niveau met zich brengt. Het westers denken is grotendeels onbewust... het is een hinder voor een authentieke communicatie ... het staat ten dienste van het behoud en het overleven van de westerse cultuur en vermoordt psychisch en spiritueel al diegenen die buiten zijn projectie bestaan.’

158

Het moderne westers-centrisch denken Het moderne westerse mens- en wereldbeeld en het wetenschappelijke credo, ontstaan tijdens de moderne nieuwe wereld, zijn gebaseerd op het Cartesiaans reductionisme, het verlichtingsdenken, de Renaissance en de industriële revolutie. Dit kan als volgt worden samengevat (Gailly 2006; Israel 2006; Abicht 2007).

Het wetenschappelijke credo ligt mede aan de basis van de professionele identiteit van de hulpverlener en bestaat grotendeels uit het oplossen van problemen door deze te herleiden tot afzonderlijke deelproblemen en op te delen tot een organische structuur. Hierbij wordt de mens, als anatomisch, fysiologisch en pathologisch object, geobjectiveerd en herleid tot een oneindig en grensloos aantal specialismen. Dit reductionisme creëert een biomedisch model met beperkte betekenisgeving. In een zoektocht naar een meer existentiële betekenisgeving ontstaat een medisch pluralisme; de zieke is aangewezen op een vermenging van consulten. Hulpvragers gaan dan gelijktijdig de westerse geneeskunde, alternatieve geneeskunde, geneeskunst en genezers consulteren. Hulpvragers presenteren klachten die voor hen een geïntegreerd geheel vormen op basis van ervaringen die zich in samenhang in hun leven hebben

CMG blad 03/08

01-10-2008

12:21

Pagina 159

Cultuurgevoelige hulpverlening

voorgedaan. De hulpverlener ziet echter een cliënt met een complex probleem, rafelt dit uiteen tot een samenspel van meerdere factoren, waarvoor een geïntegreerde aanpak nodig is. De hulpverlening antwoordt daarop met een complex aanbod van verschillende instellingen en disciplines die vervolgens veel afstemmingsoverleg nodig hebben om de gevraagde hulp te bieden. Het feit dat we vanuit meerdere disciplines en organisaties met dezelfde hulpvrager te maken hebben, maakt het in ieder geval voor hulpverleners tot een complex probleem. HET MENSBEELD

Het zorg- en kennissysteem met zijn opvattingen omtrent wel- en onwel bevinden en genezen, zijn gebaseerd op cultureel bepaalde opvattingen omtrent de persoon, het individu en het zelf. Het westerse mensbeeld is organisch, materialistisch, individualistisch en met de man als middelpunt. De mens als een zelfmaakbaar individu, het centrum en uitgangspunt. Dit beeld is verantwoordelijk voor de rede, vooruitgang, gezag, gezondheid, ziekte, het goede, de waarheid, gelijkheid en gerechtigheid. De praktische orde die tot objectivering, beheersing en manipulatie inspireert, heeft de mens in zijn transcendente dimensie en zijn subjectieve inwendigheid aangetast. Het zelf of het ik biedt de mens geen absoluut verankeringspunt meer, deze laat zich definiëren als actor van meetbare prestaties. Dit leidt tot een culturele vooringenomenheid met het individuele zelf dat wordt omschreven als een identiteit, als persoonlijk en autonoom. Het ‘ik’ vertoont een instrumentele controle van de omgeving, een innerlijke gemoedstoestand als product van liberale verpersoonlijking en een egogericht emotioneel functioneren. Het is een introspectief individu met een innerlijke controlefunctie, een innerlijk geweten of reflexieve rationele capaciteit teneinde zijn motieven, vrije wil, verantwoordelijkheid, schuld en aansprakelijkheid te onderzoeken. Mede hierom wordt het individu tot het centrum van morele autoriteit, dat verantwoordelijk is voor het moreel en publiek handelen, morele keuzes en moreel-burgerlijke betrokkenheid. Andere kenmerken zijn: een gevoel van eigenwaarde, inte-

C U LT U U R M I G R ATI E G E ZO N D H E I D

0308

griteit en egogrenzen, in de psychiatrie dikwijls gekenmerkt door gevoelens van zelfdepreciatie, hopeloosheid, schuld, desintegratie, passiviteit, afhankelijkheid en ‘verstrikte families’. HET WERELDBEELD

Het westerse wereldbeeld legt de nadruk op het zelf als egogericht of narcistisch subject. Het geeft prioriteit aan individualiteit, rationaliteit, keuzevrijheid en relativisme, aan objectieve realiteit (waarheid) boven emotie; aan de wetenschap van de ordelijke en terugkerende realiteit, aan een lineair tijdsperspectief en aan het verwoorden en spreken boven stille verinnerlijking. De voorkeur wordt gegeven aan stabiliteit en voorspelbaarheid boven risico en vernieuwing, aan mentale en artistieke activiteit boven handenarbeid. Hierbij wordt nuttige (materiële) vooruitgang, met groei en macht over het leven, de tijd en de ruimte, verkozen boven inspiratie en bezieling. Het westerse beeld van de ander berust op een splitsing tussen geest en lichaam – waarbij het lichaam onder controle moet staan van de wil, de rede. Andere splitsingen zijn die tussen subject en object, tussen materie en ratio versus het spirituele en geloof, tussen buiten- en binnenwereld, ik en wij, geletterd en ongeletterd, cultuur en natuur, mannelijk en vrouwelijk, waarheid en illusie, macht en sociale verandering, tussen modernisatie, globalisatie, acculturatie en slachtoffering. Deze tegenstellingen geven betekenis aan de relatie tussen hulpverleners en etnisch/cultureel andere hulpvragers, waarbij de hulpverleners met de eerste term uit de tegenstelling en de hulpvragers met de tweede term worden geassocieerd en de eigenschappen van ‘anders zijn’ steeds ondergeschikt zijn. Het verklaart tevens de idee waarom hulpverlening als gemakkelijker wordt beschouwd

2 De term (onbewust) ‘imaginair’ wordt hier in de beteke-

nis van Lacan (1949) gebruikt en betreft de wijze waarop iemand in zijn onbewuste de ‘Andere’ voelt, begrijpt en zich deze representeert door het gedeeltelijk projecteren van de eigen, in het voorbewuste verdrongen, beelden of clichés. Deze beelden dringen door tot het register van de taal, de sociale uitwisseling en de dialoog.

159

CMG blad 03/08

>

01-10-2008

12:21

Pagina 160

E SS AY

naarmate etnisch/cultureel anderen meer de westerse termen van deze tegenstelling vertonen. Hun maatschappelijk vaak ondergeschikte positie leidt bij de etnisch/cultureel andere hulpvrager tot gevoelens van angst, schuld, schaamte, jaloezie, agressie en vijandigheid tegenover het zelf, de hulpverlener en diens zorgsysteem als representatie van het Westen. Mede hierom vertoont de hulpvrager een afweer voor zijn etnisch en cultureel anders zijn en een cultureel geconditioneerde paranoia (op basis van angst voor betovering) met betrekking tot het Westen. De opdeling in tegenstellingen verklaart tevens de paradoxale affiliatie van vooral jongere allochtonen met hun cultuur van oorsprong en ideologie van authenticiteit enerzijds en modernisme anderzijds. Alhoewel meer en meer wordt erkend dat deze tegenstellingen tot onderscheiden betekeniskaders behoren, blijft de vraag waarom de westerse termen steeds superieur worden geacht boven de ‘traditionele’ termen (vgl Good 1974). In de zorg uit zich dit in uitspraken zoals ‘ik weet (ratio) dat het een psychose is, maar de patiënt gelooft dat hij/zij bezeten is door een geest.’ In het westers-centrisch denken wordt een cultureel ethos dan als onaangepast functioneren, als een gevaarlijk en heftig conflict gemedicaliseerd en gepsychologiseerd tot psychische stoornissen teneinde verantwoordelijkheid, ziekte en psychopathologie af te zwakken of te verklaren. Hierbij toont de expert aan dat cultuurverschil resulteert in een soort mentale instorting en/of in de productie van bepaalde psychologische dwanghandelingen. Cultuur wordt dan niet voorgesteld in morele maar in gepsychologiseerde, gemedicaliseerde termen, als iets waaraan cultureel anderen lijden en waarvan ze moeten herstellen. Een ander gevolg is het psychologiseren van leefstijlen, levensvoorwaarden en gebeurtenissen. Er is een grote bekommernis met emoties om de sociale wereld betekenis te geven en de daaruit voortvloeiende opvatting dat de emotioneel beladen hulpvrager psychologisch moet worden begeleid naar modernisatie. Verder worden ‘eigen-aardige’ ervaringen en gedrag geïnterpreteerd via het ziektemodel (pathologische definities) en er is een culturele nadruk op de taal met betrekking tot slachtofferen.

160

LO K A L E E N D O G E N E V E R S U S E XO G E N E K E N N I SSYST E M E N

De westerse moderniteit waarbij de religieuze traditie niet langer het denken domineerde en men groot vertrouwen had in rationeel wetenschappelijk onderzoek waardoor sociale en materiële technologieën alsmaar zouden verbeteren, leidde tot een absoluut geloof in een eindeloze vooruitgang en evolutie en het verdwijnen van de statische, traditiegebonden cultuur. De exacte wetenschappen (in het bijzonder de geneeskunde) zijn het speerpunt hiervan en geven het verlichtingsdenken en de westerse rationaliteit een universele legitimiteit. Generaties ‘weldoeners’ trokken naar de tropen, ten strijde tegen de irrationaliteit, magie en superstitie van ‘primitieve’ volkeren. Dit alles was synoniem voor een onvermijdelijke, niet te ontkennen evolutie en ging gepaard met een koloniaal negeren van lokale culturen en endogene kennissystemen, wat leidde tot een ‘genocide of minds’. Het begrijpen van bezetenheid, betovering en andere klachten bij etnisch/cultureel anderen veronderstelt onderzoek naar de cultuurspecifieke bronnen van de lokale endogene kennispraktijken, ook van de westerse wetenschap. Dit toont dat het westerse denken geen rekening houdt met een socio-centrische persoonlijkheid, waarbij verplichtingen het sociale en familiale beheer van ethiek, eer en schaamte betreffen. Evenmin houdt het rekening met de mediterrane gepassioneerde moedergerichte ethiek van eer. Er is ook geen aandacht voor de cultuurspecifieke verbondenheid van ziekte, onwel zijn, tegenslag en het kwaad, noch voor het onderdrukken van emoties teneinde de sociale orde en het persoonlijk en collectief welbevinden niet te storen. De afhankelijkheid van het individu van zijn dubbel, van zijn goede of kwade lot en de logica van ziekte en gezond zijn, van genezen, gezonde voeding en gedrag komen evenmin aan bod. Het moderniteitsdenken kent ook geen plaats toe aan toekomstvoorspellingen en de hermeneutiek van dromen. Deze vaststelling maakt het moeilijk om vanuit het louter westers-centrisch denken een scheiding aan te brengen tussen meervoudige en idiosyncratische betekeniscreaties, tussen paradoxen, verwarring en onaanvaardbare keuzes of tussen nonsens en waanzin.

CMG blad 03/08

01-10-2008

12:21

Pagina 161

Cultuurgevoelige hulpverlening

Een cultuurgevoelige hulpverlening, gebaseerd op het westerse mens- en wereldbeeld blijft steken in een westerse ik-psychologie. Deze richt de aandacht via cognitieve, systeemgerichte of dieptepsychologische benaderingen en therapieën op datgene wat de opbouw van een sterk autonoom ik en van individuele competenties bevordert. Veel problemen van etnisch/cultureel anderen worden dan ook verklaard vanuit een gebrek aan individualiteit en keuzevrijheid, aan het behoren tot een wijgroep, in vergelijking met het westerse wereldbeeld van individualiteit, rationaliteit en transcendente essentie (Gailly 2008, ter perse). De westerse opvattingen over geestelijk gezond zijn berusten op zelfgenoegzaamheid, persoonlijke autonomie, efficiëntie en eigenwaarde. Een therapie is dan gebaseerd op een splitsing tussen lichaam en geest, is analyserend en probleemoplossend, gericht op controle, persoonlijke autonomie en een begrijpen door analyse en verzamelen van kennis. In tegenstelling tot de westerse opvattingen over gezond zijn, betreffen de niet-westerse opvattingen veeleer waarden als persoonlijke en sociale harmonie, sociale rolvervulling, en waarden als beschermend en zorgend. De opvattingen over therapie zijn dan veeleer aanvaarding en harmonie, gericht op een lichaam-geest holisme en op een begrijpen door bewustzijn en bezinning, met als onderliggende thema’s begrijpen, weten en zijn.

Tot besluit De maatschappelijke etnische/culturele diversiteit verplicht de geestelijke gezondheidszorg om niet langer alleen aandacht te hebben voor de lichamelijke, sociale en psychische dimensies van de hulpvraag. Teneinde de toegang tot en het recht op adequate zorg te verzekeren dient eveneens aandacht gegeven te worden aan de culturele dimensie. Een moeilijkheid hierbij is dat hulpverleners die etnische/culturele diversiteit in hun professioneel handelen (pogen te) integreren steeds binnen de cultuur van het westerse zorgsysteem en zijn kennistheoretische fundament werken. Het gebrek aan antropologisch referentiekader in de westerse professionele identiteitsvorming van hulpverle-

C U LT U U R M I G R ATI E G E ZO N D H E I D

0308

ners maakt dat een cultuurgevoelige hulpverlening, niettegenstaande alle goede bedoelingen, zeer moeilijk verloopt. Bovendien krijgen etnisch/ cultureel anderen weinig zeggenschap in het westerse zorgsysteem en het ziektetheoretisch systeem. Het lijkt alsof er weinig wil, opleiding en kennis is voor een proces naar multiculturaliteit. Het wegwerken van taalproblemen en culturele aanvullingen voor diagnostiek alleen maken de zorg niet cultuurgevoelig. Een zorg gebaseerd op oudere noties van cultuur als op zichzelf gesloten entiteiten en systemen, met een westerse sociohistorische duiding van waarden en normen, leidt tot het assimileren en incorporeren van etnisch/ cultureel anderen binnen het westers-centrisch denken omtrent (geestelijk) onwel bevinden, normaliteit, abnormaliteit en genezen (worden). Cultuurgevoelig klinkt dan misschien politiek correct, maar eigenlijk is het niet meer dan een nieuwe verpakking voor het ‘klassiek’ westerse zorgsysteem. Cultuurgevoelige hulpverlening blijft dan een lege doos: vaststellen, evalueren en moraliseren vanuit westers perspectief. Dergelijke hulp helpt etnisch/ cultureel anderen niet en de zegeningen ervan wegen niet op tegen de ontwrichtende, corrumperende werking (Trudgen 2000). Het is ‘institutioneel geweld’ dat zich uit in (onbewuste, ongewilde) onachtzaamheid, vooroordelen, onwetendheid en racistische stereotypen. Het wijst op een collectief falen van een organisatie waar hulpvragers omwille van hun huidskleur en/of etniciteit gediscrimineerd worden en geen volwaardige zorg ontvangen. Een etnisch/cultureel faire cultuurgevoelige hulpverlening vereist een definitie van culturen als tijdelijke, steeds veranderende constructies die oprijzen uit de interacties, het ‘ont-moeten’ en verweven van individuen, gemeenschappen, bredere ideologieën, endogene kennissystemen en institutionele praktijken. Het gaat hierbij niet om traditionele of wetenschappelijke kennis maar om het vergelijkbare herdenken van de westerse opvattingen omtrent wel- en onwel bevinden en genezen (worden) in de lijn van andere historische socio-culturele contexten zoals een socio-centrisch en relationeel zelf. De bereidheid om het etnisch/cultureel andere toe te

161

CMG blad 03/08

>

01-10-2008

12:21

Pagina 162

E SS AY

laten vereist ruimte voor de culturele betekenis van de hulpvraag en hulpverlening. Dit laatste betreft dan een culturele totaalanalyse van het westerse zorgsysteem wat betreft organisatie en kennistheoretische opvattingen, zodat deze ontdaan worden van de onvermijdelijke sporen van hun beperkte bedding van oorsprong. Deze ruimte is bepalend voor de mate waarin de cultuurgevoelige hulpverlening zich ontwikkelt tot politiek correct met inhoud. Het implementeren van een culture fair cultuurgevoelige zorg vereist een voortdurende aandacht voor antropologische referentiekaders en inspiratiebronnen. De antropoloog spreekt idealiter vanuit en in termen van de cultuur en waarden van de cliënt en definieert zich als hermeneut ‘à la recherche de con-naissance’.3 Als participerend onderzoeker heeft de antropoloog geen machtspositie noch een normerend verschijnen. Een adequate opleiding in cultuurgevoelige zorg is een spiegeling rond casestudies tussen verschillende professionele identiteiten (reguliere hulpverleners en antropologen). Dergelijke ‘ont-moeting’ creëert een pluralistische ruimte die uitwisseling toelaat op basis van wederkerigheid. Dit maakt het mogelijk om het collectieve cultureel onbewuste in onszelf te ontdekken teneinde de etnisch/cultureel andere onbevangen in zijn authenticiteit te benaderen. Dit is de noodzakelijke voorwaarde voor een kwalitatief hoogstaande zorg, niet alleen voor etnisch/cultureel andere hulpvragers en gemeenschappen maar voor alle hulpvragers. Interactie tussen hulpverleners en hulpvragers zou immers altijd een interculturele ‘ont-moeting’ moeten zijn. In die zin duiden de moeilijkheden die (westers geschoolde) hulpverleners ondervinden met etnisch/cultureel andere hulpvragers dan ook op tekortkomingen van het zorgsysteem en de kennistheoretische onderbouwing in het algemeen. Aanpassingen en verbeteringen komen dan elke hulpvrager ten goede, ongeacht zijn of haar etnisch/cultureel toebehoren. CO R R E S PO N D E N TI E

Antoine Gailly, cggz-Brussel, Vaartstraat 65, B-1000 Brussel, België, telefoon (0032) 2 2476150 ([email protected]).

162

Literatuur Abicht, L. (2007). De verlichting vandaag. Antwerpen/Amsterdam: Houtekiet. Amati-Mehler, J., Argentieri, S. & Canestri, J. (1993). The Babel of the unconscious. Mother tongue and foreign languages in the psychoanalytic dimension. Madison: International Universities Press. Asperen, E. van (2005). Interculturele communicatie en ideologie. Utrecht: Pharos. Bot, H. (2005). Dialogue interpreting in mental health. Amsterdam/New York: Rodopi B.V. Brodeur, C. (1985). De l’ inconscient collectif. In E. Jeddi (réd.), Psychose, Famille et Culture. Recherches en psychiatrie sociale. Paris: Editions L'Harmattan. Brodeur, C. (2007). L’ inconscient collectif. Un psychanalyste sur les sentiers de l’anthropologue. Paris: L’Harmattan. Devisch, R. (2005). Sciences and knowledge practices: their culture-specific wellsprings. In D. Aerts, B. D’Hooghe & N. Note (Eds.), Worldviews, science and us. Redemarcating knowledge and its social and ethical implications. Singapore: World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd. Devisch, R. & Brodeur, C. (1999). The law of the lifegivers. The domestication of desire. Amsterdam: Harwood Academic Publishers. Devisch, R. & Gailly, A. (Eds.) (1985). Symbol and symptom in bodily space-time. International Journal of Psychology, 20, 45, 389-679. Gailly, A. (1985). Life Recedes when Exchange fails: Clinical Anthropology among Turkish Patients. International Journal of Psychology, 20, 45, 521-538. Gailly, A. (1986). Zonder eer en ‘zonder uitweg’: een medisch-antropologische benadering van maagklachten bij Turkse immigranten. In J. Degreyse (red.), Maagklachten opnieuw bekeken. Leuven: Acco. Gailly, A. (1998). Culture as expressed in transfer and countertransfer processes in across-cultures therapy. In S. Bäärnhielm & R. Al-Baldawi (Eds.), Fördjupningskurs I Tvärkulturell Psykiatri. Stockholm: Västra Stockholms Psykiatriska Sektor. Gailly, A. (2005). Verlichting, een vaderfiguur en

CMG blad 03/08

01-10-2008

12:21

Pagina 163

Cultuurgevoelige hulpverlening

thuiskomen. Cultuur Migratie Gezondheid, 2 (2), 38-42. Gailly, A. (2006). Cultuurgevoelige Hulpverlening. In M. Can & A. Snijdewind (red.), Culturen zonder Muren. Nieuwe initiatieven in de transculturele hulpverlening. Badhoevedorp: Mension. Gailly, A. (2007). Cultural assessment and the Cultural Formulation Interview. Brussel: cggz-Brussel, intern werkdocument. Gailly, A. (2008, ter perse). Boekbespreking: Beunderman et al. (red.) (2007). Interculturalisatie in de jeugd-ggz. Wat speelt er? Tijdschrift voor Klinische Psychologie. Gailly, A. et al (2004). An antidiscrimination training module for medical and paramedical staff. In Alisei Ong, Health care services. A tool kit to fight discrimination against immigrants. Bologna: Global Act. Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. London: Hutchinson & Co. Good, B.J. (1994). Medicine, rationality, and experience. An anthropological perspective. Cambridge: Cambridge University Press. Israel, J. (2006). Enlightenment contested. Philosophy, modernity, and the emancipation of man 1670-1752. Oxford: Oxford University Press. Kirmayer, L. (1998). The fate of culture in dsm-iv. Transcultural Psychiatry, 35, 3, 339-342. Kleinman, A. (1980). Patients and healers in the context of culture. An exploration of the borderland between anthropology, medicine, and psychiatry. Berkely: University of California Press. Lacan, J. (1949). Le stade miroir comme formateur de la function du je. Revue française de psychoanalyse, 13, 449-453. Nouvelle Revue d’Ethnopsychiatrie (1994). Traduction et psychothérapie. Nouvelle Revue d’Ethnopsychiatrie, 25/26. Okere, T., Njoku, A. & Devisch, R. (2005). All knowledge is first of all local knowledge. Africa Development – Afrique et Développement, 30, 3. Somers, S. (2008). Van oude pijn en nieuwe pijn. Over het samenspel van secundaire traumatisering en migratiefactoren in de behandeling van kinderen. Lezing gehouden op het Zesde Vlaams Congres Kinder- en Jeugdpsychiatrie en -psychotherapie ‘Groeien in diversiteit en

C U LT U U R M I G R ATI E G E ZO N D H E I D

0308

samenhang’. Brussel, 7 en 8 februari. Taylor, E.B. (1871). Primitive culture: researches into the development of institutions; applied to laws of marriage and descent. Journal of the Royal Anthropological Institute, 18, 245-269. Tribe, R. & Raval, H. (Eds.) (2003). Working with interpreters in mental health. Hove/New York: Brunner-Routledge. Trudgen, R. (2000). Why warriors lie down and die. Towards an understanding of why the Aboriginal people of Arnhem land face the greatest crisis in health and education since European contact. Darwin: Aboriginal Resource and Developmental Services Inc.

Summary C U LT U R E S E N S I TI V E H E A LT H C A R E I T S E E M S PO LI TI C A L LY CO R R E CT , B U T W H AT I S T H E CO N T E N T ?

In this article, an anthropological and cultural analysis is made of culture sensitive (mental) health care. The author explores to what extent this type of care meets the conditions for an authentic dialogue between western-educated professionals and ethnic/cultural others. Characteristics of the healthcare system are briefly explored. After that, the author discusses the underlying beliefs and perceptions about illness and disease. Competences of culture sensitive care are also analyzed. Finally, the author discusses modern western-centred thinking and the consequent professional identity of health-care workers. The author concludes that there are few points of departure for a true multicultural health care. His analysis also makes clear which intellectual challenges are to be met in the future in order to develop a ‘culture fair’ health care in today’s multicultural society.

3 Het Franse begrip co(n)-naissance (letterlijk co-geboorte,

doorgaans vertaald als kennis of wetenschap) refereert in de omgangstaal aan ervaringskennis en inzicht en biedt een weergave van het zinnelijk interlichamelijk en dialogisch ontmoeten en van de wijze van begrijpen die de antropoloog voorstaat.

163

View more...

Comments

Copyright � 2017 NANOPDF Inc.
SUPPORT NANOPDF