het geweten

January 13, 2018 | Author: Anonymous | Category: Geschiedenis, European History, Europe (1815-1915), Industrial Revolution
Share Embed Donate


Short Description

Download het geweten...

Description

PRIESTER ADOLF DAENS (1839–1907) Priester Adolf Daens (1839–1907) uit Aalst is honderd jaar na zijn dood nog altijd een legendarische figuur. In 2005 eindigde hij op de zesde plaats van de Vlaamse versie van de ‘Grootste Belg’verkiezing. Inge Vervotte hield een vurig pleidooi voor haar grootste Belg. Door de roman Pieter Daens of hoe in de negentiende eeuw de arbeiders van Aalst vochten tegen armoede en onrecht van Louis Paul Boon uit 1971 en de film Daens van Stijn Coninx uit 1992 leerde het breder publiek deze gedreven priester kennen. Naar aanleiding van herdenking van zijn overlijden 100 jaar geleden, worden er in 2007 heel veel activiteiten gepland rond arbeid, armoede, globalisering,…

Thema: Priester Daens

1

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

HOOFDSTUK 1: De figuur Daens in zijn tijd. 1.1

Toenemende industrialisering en verstedelijking op het einde van de 19de eeuw.

De industriële revolutie had in de loop van de 19de eeuw het economische en bijgevolg het sociale leven grondig gewijzigd. Voor de ambachtelijke linnennijverheid die op het Vlaamse platteland een extra inkomen betekende, had de industrialisering van de textielsector zware gevolgen. Bovendien werd Vlaanderen in de jaren 1840-1850 geteisterd door misoogsten, wat een stijging van de voedselprijzen als gevolg had. Toenemende werkloosheid en hongersnood staken massaal de kop op. Door de beperkte mogelijkheden van de agrarische maatschappij-in-crisis ontstond de ‘vlucht naar de stad’, waar de werkloze plattelandsarbeider zijn werkkracht aanbood. De arbeidsmarkt raakte oververzadigd, en door de groeiende concurrentie voor een arbeidsplaats

kwamen

de

lonen

al snel

in

een

neerwaartse

spiraal. De

plattelandsbewoner betrad tegelijk een voor hem totaal vreemde en nieuwe wereld waarin hij zich een plaats moest toeëigenen. Op het platteland was de onderlinge sociale controle en het toezicht door het geestelijke gezag in zekere zin beschermend en bindend geweest. Deze vertrouwde omgeving werd nu ingeruild voor iets totaal onbekends. In deze omstandigheden kwam het stedelijke proletariaat tot stand : een massa goedkope, ongeschoolde en vaak minderjarige werkkrachten, die ondergebracht werden in verkrotte beluiken waar armoe troef was. Omdat één loon voor een gezin onvoldoende was om te overleven, moesten ook vrouw en kinderen werken in ongezonde en gevaarlijke omstandigheden. Zo werden kinderen vanaf zes jaar ingeschakeld in het arbeidscircuit. Ook voor hen golden werkdagen van 10 tot 12 uren per dag en dit zes dagen op de zeven. Een dag niet werken betekende geen loon, want zieken, mindervaliden of huismoeders hadden geen recht op een vervangingsinkomen.

Thema: Priester Daens

2

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

Een gemiddeld gezin met vier kinderen leefde in één ruimte met gemeenschappelijk sanitair voor de hele wooneenheid. Elektriciteit, waterleiding en riolering waren verre luxeartikelen. Honger, epidemieën en analfabetisme daarentegen bepaalden er het lot van velen. Het totale gezinsinkomen volstond zelfs niet om aan de meest primaire behoeften te voldoen. Vlees werd op tafel vervangen door het veel minder voedzame brood en aardappelpap. De afgedragen kleren vergingen tot lompen waar de koude in kroop. Er bestond een extreme tegenstelling tussen het leven van de werkgever en dat van de werknemer. Beide groepen leefden in totaal gescheiden werelden, in andere delen van de stad en van het bedrijf. Zelden kwam de ondernemer persoonlijk in de werkateliers van zijn bedrijf, en er was voor hem ook geen reden om de werkmanswoningen te bezoeken. En ook voor amusement en vertier frequenteerden zij verschillende milieus. De ondernemers die behoorden tot de gegoede, leidende klasse, hielden in alle gemoedsrust hun ogen gesloten voor de sociale en economische problemen die zich in hun nabije maar niet onmiddellijke omgeving afspeelden. 1846- In een Brabantse lucifersfabriek bestaat het werk van de kinderen erin de kleine stokjes klaar te leggen voor de indompeling. Dat is niet vermoeiend en gebeurt zittend. Een meisje van 12 jaar moet de afgewerkte lucifers in doosjes steken. Dit werkje is gevaarlijk door het aanhoudend ontvlambaar zijn van de lucifers. In de zomer beginnen de kinderen ’s morgens om 6 uur en houden niet op voor 8 uur ’s avonds. In de winter begint de dag om 7 uur en wordt er gewerkt tot ’s avonds 7 uur. Geen enkel kind kan lezen of schrijven en geen enkel bezoekt regelmatig de school. Deze fabriek is afschuwelijk: de kinderen werken in een slecht gebouwde loods. Het is er koud, vochtig, vuil en onbeschermd tegen de wind, want de vensters zijn op veel plaatsen gebroken het glas wordt niet vernieuwd. Uit: verslag van het nationaal onderzoek van 1846 met betrekking tot kinderarbeid in België.

Thema: Priester Daens

3

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

1.2

Adolf Daens Priester en voorvechter van sociale hervorming

De 19e eeuw is een eeuw van de Industriële Revolutie: van technische vooruitgang en van grote sociaal-economische veranderingen. Zeg maar gerust wantoestanden. De ambachtelijke textielnijverheid wordt geïndustrialiseerd. Plattelandsbewoners trekken massaal naar de stad om er in de fabrieken te werken. Het fabrieksproletariaat werkt zes dagen per week, tien tot twaalf uur per dag, voor een schamel uurloon. Kinderen worden tewerkgesteld vanaf zes jaar. Er bestaat geen enkele vorm van arbeidsbescherming of sociale wetgeving. En om het nog erger te maken: omdat men geen stemrecht heeft, heeft men ook geen vertegenwoordiging in het parlement. Tot het jaar 1894: het jaar van het eerste algemeen meervoudig stemrecht en het jaar van de verkiezing van priester Adolf Daens. De verkiezing van Daens als volksvertegenwoordiger is vooral mythisch geworden door zijn strijd met de behoudsgezinde voorzitter van de Katholieke Partij: Charles Woeste. Adolf Daens was lijsttrekker van de Christene Volkspartij (1893), waar zijn broer Pieter ook toe behoorde. Het partijprogramma, geschreven door Adolf, spreekt van onmiddellijke sociale hervormingen en van de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht. Maar ze willen niet gelijkgesteld worden met de ketterse socialisten. Ze willen een christelijk alternatief bieden en niet zoals de Katholieke Partij de te grote wonden zalven met paternalistische liefdadigheid. De christen-democraten, of daensisten, willen de ogen van kerk en overheid openen voor het sociale onrecht. Ondanks bakken kritiek en tegenwerking blijft Adolf Daens politiek geëngageerd tot 1906, De opkomst van de christen-democratie was een rechtstreeks gevolg van 1. de sociale problematiek die door sociaal bekommerde intellectuelen opgemerkt werd. 2. Daarnaast gaf de uitgave van de pauselijke encycliek Rerum Novarum in 1891 mee een duwtje aan de vernieuwde tendens. In 1893 werd de Christene Volkspartij opgericht.

Thema: Priester Daens

4

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

Het grootste eisenpakket van de Christene Volkspartij handelde immers over de hervormingen van het sociale stelsel dat moest dienen tot bescherming van de arbeider. Dit omvatte: 1. Een wettelijk erkend sociaal stelsel met een vastgelegd maximum aantal arbeidsuren, een wettelijk erkend minimumloon en een staatspensioen. 2. Een toezicht van overheidswege op de industrie, zodat wantoestanden in de fabrieken vermeden konden worden. 3. Een verbod op kinderarbeid, en ook vrouwenarbeid moest in uren inkrimpen. 4. Een verplichte verzekering hebben tegen ziekte, ouderdom en

ongevallen, met een financiële bijdrage van de werkgever. 5. De vakverenigingen wettelijk erkend moesten worden.

6. Zondagsrust zou een verplicht recht zijn.

1.3

De encycliek Rerum Novarum:

In de eerste baanbrekende encycliek RERUM NOVARUM geschreven in 1891 sprak paus LEO XIII zich uit over de sociale toestand. Deze encycliek heeft erg veel betekent voor de sociale toestand in de 19e eeuw. Arbeiders hadden recht op een minimumloon, aanvaarbare werkomstandigheden en een menswaardige behandeling. Anderzijds bleef de paus het recht op eigendom verdedigen.

1.3.1 Over de arbeiders en hun organisatie "In de omwenteling der vorige eeuw werden de bestaande gilden der arbeidende klassen vernietigd, geen nieuwe verenigingen traden ervoor in de plaats, de maatschappij en de wetgeving ontdeden zich hoe langer hoe meer van de voorvaderlijke godsdienst; en zo gebeurde het, dat handwerk en arbeid allengs, eenzaam en onbeschermd, ten prooi vielen aan de gevoelloosheid der bezitters en aan de teugelloze hebzucht van de concurrentie." "De meesters en de arbeiders moeten tot een vredelievende oplossing van het waagstuk meewerken door maatregelen en hulpmiddelen die de nood zo veel mogelijk opheffen en de ene klasse tot de andere doen toenaderen.

1.3.2 Over het kapitalisme "Daarbij kwam de alles verslindende woeker het kwaad verergeren. En heeft de kerk herhaaldelijk reeds haar veroordeling over dit euvel uitgesproken, een onverzadigbare en winstziek kapitalisme gaat nochtans in onze dagen - zij het in een andere vorm dan voorheen - door met het oude spel. Zo zijn productie en handel schier het monopolie geworden van enige weinigen en zo konden enkele bezitters van onmetelijke schatten de massa's van het proletariaat een juk opleggen, dat maar weinig van dat van de Thema: Priester Daens

5

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

slaven verschilt."

1.3.3 Over de grondeigendom "Hieruit volgt, dat het recht op persoonlijk grondbezit bestaan moet; er moeten rechten kunnen worden verworven, niet alleen op de eigendom van hetgeen door de bodem wordt voortgebracht, maar ook op de bodem zelf. Wat toch de mens een veilig voortbestaan van zijn levensonderhoud ook in de toekomst waarborgt, dat is slechts de grond met zijn voortbrengingskracht. Wendt nu de mens zijn lichaams- en geesteskracht aan, dan verkrijgt hij daardoor juist de eigendom over het gedeelte dat door hem werd bewerkt; hij heeft er bij wijze van spreken het stempel van zijn arbeid opgedrukt. Het is derhalve ten volle rechtmatig dat dit gedeelte van de grond zijn eigendom - en zijn recht erop onaantastbaar blijven." Onder impuls van sociaal voelende parochiepriesters zoals priester Daens, groeide uit deze ideeën de christelijke zuil met zijn vakbeweging, ziekenkas, vrouwen-en jeugdverenigingen,… De verschijning van Rerum Novarum wordt elk jaar herdacht op Hemelvaartsdag.

Thema: Priester Daens

6

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

HOOFDSTUK 2: Priester Cardijn en de Kajottersbeweging. 2.1

De geschiedenis van de KAJ

2.1.1 Inleiding We kunnen het ontstaan van KAJ-VKAJ niet losmaken van de achtergrond van de industriële revolutie, de moeilijke geboorte van een nieuwe wereldsituatie. Met een nieuwe klasse van volken die tegenover elkaar geplaatst werden. Met kapitalisten en arbeiders. Vooral tegen het einde van de 19e eeuw werd de sociale strijd scherper en hardnekkiger, hele stadswijken werden rode burchten, hele groepen arbeiders verlieten de kerk als instituut dat meeheulde met het kapitaal en met de rijken. Maar het katholieke Vlaanderen kende ook binnen de kerk een aantal progressieve krachten. Daens was een eerste grote voorbeeld maar kende een opmerkelijke tegenstand vanuit het Roomse instituut. Cardijn, die op 12 jarige leeftijd priester Daens de sociale gelijkheid hoorde preken, werd door die boodschap dermate gegrepen dat hij beloofde zijn leven te geven voor de arbeiders, voor de zwakken en kleinen.

2.1.2 Ontstaan Cardijn werd geboren op 13 november 1882 in Schaarbeek. Zijn ouders waren eenvoudige werkmensen. Zijn vader had een kolenhandel in Halle, zijn moeder hield een café open om de eindjes aan elkaar te knopen. Op de leeftijd wanneer de meeste van zijn klasgenoten gaan werken, vraagt Cardijn aan zijn ouders of hij priester mag worden. Zijn ouders aanvaarden dit zware offer. Cardijn’s vader sterft op 53-jarige leeftijd. Volgens Cardijn is hij gestorven omdat hij zichzelf heeft opgeofferd om zijn studies te betalen. Aan het sterfbed van zijn vader zweert Cardijn « priester in dienst van de arbeiders » te worden. Op 22 september 1906 wordt Cardijn priester gewijd en krijgt hij de kans om de syndicaten in Engeland, Duitsland en Frankrijk te bestuderen. In Engeland komt hij in contact met Baden Powell. Deze vraagt hem de scouts te stichten in België. Cardijn weigert. Hij wil een beweging die het arbeidsmidden omvormt. In 1912 wordt hij benoemd tot kapelaan in Laken. Hij zorgt voor opschudding, want hij gaat naar de arbeiderswijken van Laken, en niet naar de villa’s van de burgerij rond het koninklijk paleis.

Thema: Priester Daens

7

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

Cardijn start hier zijn « geest van onderzoek » aan de uitgangen van de fabrieken ; hij stelde de arbeiders vragen zoals : 

waar werkt ge



wat doet ge daar



verdien je voldoende



hoe is het thuis

Op die manier werd hij de vertrouwensman van de arbeiders.Daar groeit bij hem de overtuiging en de kracht om een emancipatiebeweging voor werkende jongeren op gang te brengen. Methodes rijpen, ideeën groeien en zijn methode "zien, oordelen en handelen" blijkt geen holle slogan. Het wordt hét middel voor de bewustmaking en de ontvoogding van duizenden arbeiders en arbeidsters. Heel wat oud-kajotters bestempelen die KAJ als de universiteit van het leven. Ze trokken van leer tegen de onrechtvaardige samenleving die hen geen gelijkwaardige kansen gaf en de beweging gaf hen de moed en de bagage om hun leven in eigen handen te nemen, om architect te worden van hun eigen leven. Jongeren die vanwege hun sociale afkomst geen kansen kregen om verder te studeren ontwikkelen zich dankzij de beweging tot grote leiders, politici, syndicalisten en verantwoordelijken. De KAJ-VKAJ was geen jongerenbeweging die enkel moest instaan voor de ontspanning van werkende jongeren. Het was een beweging die syndicalistische taal niet schuwde, een beweging die aan politiek deed, een beweging die de klassenstrijd predikte. Zowel in de eerste als in de tweede wereldoorlog werden Cardijn en een aantal kajotters opgepakt door de Duitsers. Tijdens WO I komt het ‘Handboek voor de KAJ‘ tot stand dat de fundamenten van de KAJ-beweging zal vormen.

2.1.3 De beginjaren Cardijn vertrekt van het leven van de jonge arbeiders en wat hij daar ziet, treft hem diep. De sociale ongelijkheid staat in een scherpe tegenstelling met het evangelie, waaraan hij als diepgelovig mens grote waarde hecht. In het begin van de jaren ‘20 krijgt de VKAJ en de KAJ meer vorm en begint de strijd voor erkenning. Erkenning

als

autonome

jongerenbeweging

binnen

de

arbeidersbeweging. Erkenning als aparte jongerenbeweging binnnen de kerk die eerder voorstander was van een éénheidsbeweging. Erkenning als sociale organisatie met een christelijke inspiratie. De KAJ-VKAJ wint op alle fronten en ontwikkelt zich in de periode ‘25- ‘40 tot een linkse massabeweging die tienduizenden jongeren kan bezielen en vormen. Het is niet onbelangrijk dat de KAJ van meetaf aan wereldwijd gedacht Thema: Priester Daens

8

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

heeft. Cardijn zag toen al dat de situatie van jongeren hier onlosmakelijk verbonden was met de situatie van jongeren in de rest van Europa en de derde wereld.

2.1.4 De gloriejaren Honderden kajotters worden de wereld ingestuurd. De KAJ wordt wel eens als ‘het belangrijkste exportproduct van de jaren ‘50’ beschouwd. In een mum van tijd wordt de KAJ dan ook een wereldwijde organisatie die momenteel om en bij de 80 landen bestrijkt. In 1957 wordt de internationale KAJ gesticht. 

In de jaren ‘60’ geraakt de consumptiemaatschappij op volle toeren. De welvaart stijgt en de arbeidersklasse komt in een vicieuze cirkel van verdienen-uitgevenproduceren terecht. Dat dit een grote weerslag heeft op het arbeidersprobleem is duidelijk, het materiële aspect van het probleem verdween zo goed als volledig. Dat is één van de belangrijke facetten van de fikse neergang die KAJ-VKAJ in de eerste helft van de jaren ‘70 kende, maar er waren ook andere:



De groep ‘werkende jongeren’ 14-25 jaar slonk; de jongeren studeerden langer en kregen meer kansen. Dit had een sterke invloed op het ‘kader’;



De huwelijksleeftijd verlaagde en de engagementsperiode werd dus korter;



De commerciële wereld zag brood in de jongerengroepen en begon een uitgebreid aanbod uit te bouwen waartegen KAJ moeilijk kon concurreren.



De KAJ-visie op ‘engagement’ bleek het nog moeilijk te doen bij de eerste jongeren van de consumptiemaatschappij;

2.1.5 Het arbeidskarakter vandaag. KAJ heeft een enorme rol gespeeld in de ontvoogding van de grote groep arbeidersjongeren. Heel belangrijk strijdpunt daarbij was de socialisering van het onderwijs. Op vandaag blijft KAJ kiezen om met jongeren uit werknemersgezinnen te werken. Speciale aandacht gaat daarbij naar jongeren uit het technisch en beroepsonderwijs omdat de situatie van deze jongeren vaak nog minder kansen geeft: -minder gunstige positie op de arbeidsmarkt -ondergeschikte positie -geringere inkomenspositie -beperktere kansen tot opleiding en scholing -lagere maatschappelijke status De benadering van arbeid is voor KAJ ook specifiek. Arbeid en de arbeidspositie raken het hele leven. KAJ ziet arbeid niet enkel als een economisch gegeven (inkomen) maar ook als middel tot ontplooiing en emancipatie van een persoon of een groep. Daarbij is de mondiale context nooit ver weg. Thema: Priester Daens

9

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

Thema: Priester Daens

10

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

2.1.6 Jaarthema KICKS KAJ pakt uit met het jaarthema "kicks" en iedereen zal het geweten hebben ... tenminste dat hopen we!! We hebben daarbij jullie medewerking nodig. Het jaarthema is gegroeid vanuit de KAJ-leden zelf via een thema-poll enquête, laten we er dan ook met zijn allen werk van maken om KICKS aan bod te brengen tijdens het werkjaar! De grote inzet van de werkgroep jaarthema heeft geleid tot dit resultaat. "Kicks zijn eigen aan de mens en kicks beleven is enorm in." Dringend tijd om ons als KAJ te verdiepen in het fenomeen kicks: Voor de ene groep jongeren ligt de kick in de muziek, voor de andere is het aanlokkelijke van drugs dé kick, nog anderen outen zich via sport, uitgaan of geweld, en voor iedereen is "kicken" één groot experiment " Op een markt waar de macht van de media, de commerce en de trends overheerst, is er voor elke

jongere

wat

wils!

Het kickaanbod is wijdverspreid en kicks hebben enkele kenmerken gemeen: ze zijn kortstondig, kosten bijna altijd geld en alle recent uitgevonden kicks hebben te maken met snelheid

en

techniek.

Elke jongere heeft recht op het beleven van kicks, maar kunnen we nog een

kick

krijgen

van

gewone

dingen?!

Als jongere houden we best af en toe eens halt bij o.a. het "extreme" in allerlei

kicks.

De boodschap is: zoek het niet te ver maar vooral bij jezelf! KAJ roept daarom alle jongeren op om met elkaar -in groep- kicks te beleven en te bespreken, om er met "gezond verstand" te kunnen mee omgaan. KAJ heeft de opdracht kritisch naar de samenleving te kijken en te oordelen met jongeren of al die

prikkels

KAJ

wil

die een

op

ons

alternatief

afkomen zoeken

wel

moeten

en

leiden

bieden

aan

tot

consumeren!

elke

jongere.

Maar vergeet vooral het belangrijkste niet: HAVE FUN!!

http://www.kaj.be/

Thema: Priester Daens

11

Technisch Instituut Heilige Familie Mevr. A. Bakker

View more...

Comments

Copyright � 2017 NANOPDF Inc.
SUPPORT NANOPDF